يكشنبه25 آذر 1397                         ???? ???? ?? ?? ???????  
 
 
بازدید: 366 تن
 

از نقشبندان روزگاران ایران


علی‌رضا کاشفی
مجله خواندنی / شماره 99/ سال شانزدهم /بهمن و اسفند 1396
از نقشبندان روزگاران ایران
علی‌رضا کاشفی
        خواجه نصیرالدین توسی دانشمند بزرگ، شیفته‌ی علم و پشتیبان عالمان در قرن هفتم هجری است.
 اصلش
از جهرود قم بود و در سال  597 مهی (580 خورشیدی )  در توس چشم بر جهان
گشود. تعلیم و تربیت اولیه‌ی او نزد پدرش بود و سپس برای تکمیل دانش به
نیشابور رفت. اندی سال پس از حمله‌ی چنگیز گجستک، پیش اسماعیلیه پناه گرفت و
در خدمت ناصرالدین محتشم امیر قهستان از اندیشمندان و امیران فرقه‌ی
اسماعیلیه بسر برد و در سال  633 مهی (614 خورشید)  کتاب اخلاق ناصری را
به‌نام او نوشت. این کتاب پرمایه در اخلاق و حکمت عملی دارای سه بخش است؛
:بخش نخست ، تهذیب اخلاق ( پیرایش خوی ) بخش دوم ، تدبیر منزل ( خانه داری )
و بخش سوم ، سیاست مدن ( کشورداری ).
       پس از غلبه‌ی هولاکو بر
خورشاه در سال 654 مهی (635 خورشیدی) نصیرالدین توسی از قید اسماعیلیه
رهایی یافت و به خدمت هولاکوخان درآمد و تا پایان عمر با حفظ مقام وزارت ،
کارهای بزرگی در سیاست و علوم طبیعی و نظری انجام داد. از جمله فتح بغداد و
انقراض سلسله‌ی عباسیان که کمابیش پانصد سال دوام یافته بود و در بیش‌تر
این پنج سده، عباسیان نیت شومِ زدودن فرهنگ و هنر و زبان ایرانی را پی
گرفته و از این مدت ، حدود سیصد سال، خلفای عباسی بازیچهٔ ترکان گشته و
خشونتِ رفتار ترکان زیر علَم عباسیان نیز بر ایران تحمیل شده بود.
 نیز
خواجه نصیرالدین دست‌اندر کار تأسیس رصدخانه و نوشتن زیج شد. او با همکاری
ریاضیدانان بزرگ روزگار و در اختیار گرفتن عایدی اوقاف قلمرو ایلخانی، یکی
از حوزه های علمی ایران در دوره‌ی بعد از اسلام ( دوران نو ) را در مراغه
به سال  657 مهی (638 خورشیدی) بنیان نهاد.
       خواجه نصیرالدین توسی
یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان حوزه‌ی تمدنی ایرانِ بعد از اسلام و تالی
دانشمندان بزرگ ایرانی، فارابی ، ابوریحان ، ابن سینا و عمرخیام است که از
علاقه‌ی خان مغول به اخترشناسی و علم افلاک نهایت استفاده را به نفع فضل و
فرهنگ و تمدن ایران کرد و در پناهِ تکمیل رصدخانه، حوزه‌ای عظیم با صدها
دانشمند تشکیل داد و یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه های جهان را با بیش از
چهارصدهزار کتاب بنیان گذارد و در سایه‌ی نفوذی که در هولاکوخان داشت،
محیطی مساعد برای انجام پژوهش‌های اخترشناسی و ریاضی و دیگر علوم ایجاد کرد
و ذخایر علمی قلمرو ایلخانان را از کتاب‌ها و نفائس گرفته تا دانشمندان از
انهدام و قتل نجات داد.
بی‌تردید می‌توان حوزه‌ی علمی رصدخانه‌ی مراغه
را یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های نجوم و ریاضیات در دنیای قدیم دانست که
نمونه‌ای است از سلیقه‌‌ی ایرانی . شوربختانه امروز با تأسیس برخی دانشگاه
های رنگارنگِ بی مایه، هنر و سلیقه‌‌‌ی ایرانی را به بند کشیده‌اند.
      
در بخشی از رصدخانه‌ی مراغه ، چاله‌هایی کنده شده بود که اخترشناسان از
درون آن‌ها در روز نیز ستارگان را رصد می‌کردند . میان قطر دهانه و ژرفای
آن چاله‌ها ، رابطه‌ی ویژه‌ای وجود داشت که با توجه به شکستِ نور در طبقات
جو زمین، آسمان تیره دیده می‌شد و ستاره‌ها نمایان می‌شدند . شرح این علوم
در کتاب « متوسطات » بر پایه‌ی هندسه‌ی جمشیدی منسوب به ریاضی‌دان بزرگ
سده‌ی هشتم هجری « غیاث الدین جمشید کاشانی » آمده است.
       سه سده
بعد از خواجه نصیر ( در سده‌ی شانزدهم میلادی ) پژوهش‌های رصدخانه‌ی مراغه
پشتوانه‌ای مهم برای کُپرنیک منجم لهستانی شد ( نیکلاوس کُپرنیک 19 فوریه
1473/ 10 اسفند 851 ـ 21 مه 1543 /9 خرداد 922 ) . وی کتابِ « درباره‌ی
اجرام آسمانی » را در اثبات نظریه‌ی خورشید مرکزی نوشت. امروز جهان غرب
کپرنیک را پدر علم نجوم می خواند.
 ناگفته نماند مشکل ما نام نیست، مشکل
کژی و کاستی زاده شده از سستی ما و احساس عجز در برابر مدرنیسم غرب از روی
جهالت و قربانی کردن اصالت و هویت خویش برای ارضای نفس است و غرب نیز این
را فهمیده است .
       آثار گران‌مایه‌ی خواجه نصیرالدین توسی در
ریاضیات و نجوم عبارتند از : رساله در حساب، رساله‌ی معینیه در هیئت، حل
مشکلات معینیه، ترجمهٔ صورالکواکب عبدالرحمن صوفی، سی فصل در تقویم، زیج
ایلخانی، بیست باب در اسطرلاب. هم‌چنین خواجه نصیر توسی ، آثار ارزش‌مند
دیگری در منطق، حکمت نظری و عملی، مسایل دینی و طبیعیات دارد.
      
کارهای او نام وی را در ردیف نامهای جاودانی چون کُپرنیک، گالیله، کپلر و
نیوتن ثبت می کند. خواجه از نقش‌بندانِ روزگاران ایران است که در سال672
مهی(653 خورشیدی) در بغداد چشم از جهان فرو بست. روحش شاد و راهش پرفروز
باد.
       پنجم اسفند بزرگداشت استادالبشر خواجه نصیرالدین توسی و روز مهندس فرخنده باد.
      
در نگارش این چند خط یاد استاد بزرگوار آقای دکتر عجب‌شیرزاده استاد فیزیک
و نجوم دانشگاه تبریز در خاطرم نقش بسته. به پاس زحمات و دلسوزی ایشان
تقدیم می گردد.




فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  



 
 
 
  ??????? ?????:
 
 
 
     ??????????????: 
 
ريشه و تبار مردم آذربايجان

« پان تركيسم و وحدت ملي ایران »

اشغال و قتل عام تبريز توسط تركان عثماني (993-986 ق) [964-957 خ]

پان تركيسم و وحدت ملي ايران (بخش نخست)

همه مردم فلات ايران، از يك ريشه‎اند